راهکار بهزیستی مازندران برای تکدیگری: حمایت از نیازمند واقعی و برخورد قانونی با حرفهای
مدیرکل بهزیستی مازندران با تأکید بر اینکه جمعآوری متکدیان بدون برنامه توانمندسازی فقط باعث جابهجایی آسیب میشود، گفت: بهزیستی دستگاه ضابط قضایی یا انتظامی نیست و وعده صفر شدن کامل تکدیگری تا پایان سال نمیدهیم، اما برنامه منسجم و قابل ارزیابی برای ساماندهی این معضل اجتماعی داریم.
طاهر خبر_ سرویس اجتماعی| تکدیگری آسیبی اسا که از گذشته تاکنون همواره شاهد آن بوده و هستیم، اخیرا باتوجه به شرایط سخت اقتصادی حاکم بر جامعه همچنین بحران جنگ افزایش آن در برخی شهرهای استان چشمگیر بوده است، از این رو در رسانه طاهر خبر گفتگویی تفصیلی با رقیه رحمانی مدیرکل بهزیستی مازندران ترتیب دادهایم که در ادامه میخوانید.
طاهر خبر: با توجه به اینکه تکدیگری در قانون جرم محسوب میشود، این پرسش مطرح است که چرا سازمان بهزیستی بهعنوان متولی ساماندهی آسیبهای اجتماعی، برای جمعآوری متکدیان حرفهای — حتی آنهایی که کارت بانکی دارند — اقدام عملی و فوری انجام نمیدهد و صرفاً منتظر دستور دادستان است؟
رقیه رحمانی: ابتدا باید یک تفکیک قانونی مهم انجام دهیم. بهزیستی دستگاه ضابط قضایی یا انتظامی نیست و اختیار برخورد، دستگیری و جمعآوری اجباری افراد از سطح شهر را ندارد. موضوع تکدیگری، بهویژه در موارد سازمانیافته و حرفهای، دارای ابعاد انتظامی و قضایی است و اقدام قهری نسبت به افراد باید در چارچوب قانون و با هماهنگی دستگاه قضایی و نیروی انتظامی انجام شود.
نقش بهزیستی در فرآیند ساماندهی، عمدتاً شناسایی، مددکاری اجتماعی، ارزیابی وضعیت فرد و خانواده، ارائه خدمات حمایتی، توانبخشی و توانمندسازی و جلوگیری از بازگشت افراد نیازمند به چرخه آسیب است.
بنابراین اینکه بهزیستی رأساً و بدون پشتوانه قانونی افراد را از سطح شهر جمعآوری کند، نه در حدود اختیارات قانونی ماست و نه راهکار پایدار محسوب میشود. ما معتقدیم جمعآوری صرف، بدون مداخله اجتماعی و برنامه توانمندسازی، تنها باعث جابهجایی آسیب از یک نقطه شهر به نقطه دیگر خواهد شد.
بهزیستی متولی بخش حمایتی و توانمندسازی جامعه هدف خود میباشد و در مواردی که متکدی حرفهای یا دارای تکرار جرم است، تعیین تکلیف قانونی بر عهده مراجع ذیصلاح قضایی و انتظامی است.
در مورد افرادی که حتی با وجود داشتن کارت بانکی به تکدیگری ادامه میدهند، داشتن کارت بانکی بهتنهایی اثباتکننده توانمندی اقتصادی یا حرفهای بودن فرد نیست و باید وضعیت هر فرد بهصورت موردی بررسی شود.
طاهر خبر: برنامه عملیاتی شما برای ساماندهی اینها چیست و چرا تا امروز بینتیجه مانده است؟
رقیه رحمانی: برنامه ما باید از نگاه مقطعی و صرفاً جمعآوری فاصله بگیرد و به سمت ساماندهی واقعی برود. برای این منظور، برنامه عملیاتی ما بر چند محور استوار است:
اول، شناسایی و تفکیک متکدیان؛ زیرا همه افرادی که در خیابان حضور دارند، شرایط یکسانی ندارند. برخی واقعاً نیازمند و فاقد پشتوانه خانوادگی هستند، برخی دارای آسیبهای روانی یا معلولیتاند، برخی اتباع یا افراد فاقد هویت مشخص هستند و بخشی نیز بهصورت حرفهای یا سازمانیافته فعالیت میکنند.
دوم، تشکیل پرونده مددکاری و تعیین تکلیف هر فرد بر اساس شرایط واقعی او.
سوم، ارجاع افراد نیازمند به خدمات حمایتی، درمانی، توانبخشی، اشتغال و حرفهآموزی.
چهارم، هماهنگی بین دستگاههای مسئول؛ زیرا هیچ دستگاهی به تنهایی قادر به حل مسئله تکدیگری نیست.
واقعیت این است که نتیجه مطلوب تاکنون حاصل نشده، زیرا در برخی موارد حلقههای مختلف زنجیره ساماندهی، از شناسایی و جمعآوری قانونی گرفته تا تأمین مکان نگهداری، تعیین تکلیف قضایی و توانمندسازی، بهصورت کامل و همزمان فعال نبودهاند.
اما ما به جای پاک کردن صورت مسئله، معتقدیم باید این زنجیره را کامل کنیم.
طاهر خبر: با وجود اینکه شهرداری مکلف به تأمین مکان فیزیکی برای نگهداری متکدیان است، بهزیستی چه اقدامات حقوقی و پیگیریهایی برای الزام شهرداری بابل به انجام این وظیفه داشته است؟
رقیه رحمانی: موضوع تأمین زیرساخت و مکان مناسب برای ساماندهی افراد جمعآوریشده، موضوعی بیندستگاهی است و دستگاههای مسئول باید به تکالیف قانونی خود عمل کنند.
بهزیستی مازندران نیز موضوع ضرورت تأمین زیرساخت مناسب برای اجرای فرآیند ساماندهی را از مسیر جلسات تخصصی، مکاتبات اداری، کارگروههای مرتبط با آسیبهای اجتماعی و پیگیری از دستگاههای مسئول دنبال میکند.
اما تأکید من این است که پیگیری حقوقی و مطالبه اجرای وظایف دستگاهها نباید به یک منازعه رسانهای تبدیل شود. ما ترجیح میدهیم ابتدا همه ظرفیتهای قانونی و بیندستگاهی را فعال کنیم. ولی در عین حال، اگر اجرای وظایف قانونی یک دستگاه موجب توقف فرآیند ساماندهی و تضییع حقوق عمومی شود، موضوع از مسیرهای قانونی و مراجع ذیصلاح قابل پیگیری خواهد بود.
ساماندهی آسیب اجتماعی، مسئولیت مشترک است و هر دستگاه باید سهم خود را بپذیرد.
طاهر خبر: چرا بهزیستی برای متکدیان جمعآوریشده که بازگشت دوباره دارند، برنامه توانمندسازی و حرفهآموزی مؤثری ارائه نمیدهد تا این چرخه معیوب برای همیشه قطع شود؟
رقیه رحمانی: این نقد را تا حدی وارد میدانم. چون اگر فرد فقط جمعآوری شود و بدون بررسی علت ورود او به تکدیگری دوباره به جامعه بازگردد، طبیعی است که احتمال بازگشت وجود دارد.
رویکرد بهزیستی این است که برای افراد واجد شرایط، صرفاً کمک نقدی یا حمایت کوتاهمدت ارائه نشود، بلکه برنامه توانمندسازی فردی و خانوادگی طراحی شود.
این برنامه میتواند شامل مددکاری اجتماعی، بررسی وضعیت خانواده، درمان و مداخلات روانشناختی در صورت نیاز، آموزش مهارت، معرفی به فرصتهای حرفهآموزی، تسهیل اشتغال و حمایت از بازگشت پایدار فرد به زندگی عادی باشد.
البته باید صریح بگویم که درباره متکدیان حرفهای یا افرادی که تکدیگری را بهعنوان یک فعالیت درآمدزا انتخاب کردهاند، صرف ارائه خدمات حمایتی بهزیستی به تنهایی کافی نیست.
بنابراین راهحل پایدار، ترکیب حمایت اجتماعی برای نیازمندان واقعی و برخورد قانونی با تکدیگری حرفهای است.
طاهر خبر: با پذیرش اینکه حیثیت بهزیستی با حضور همین تعداد متکدی حرفهای زیر سوال رفته، برنامه زمانبندیشده و مشخص شما برای پاکسازی چهره شهرهای استان از تکدیگری تا پایان سال چیست و چه ضمانت اجرایی برای آن دارید؟
رقیه رحمانی: من ترجیح میدهم به مردم وعده شعاریِ “صفر شدن کامل تکدیگری تا پایان سال” ندهم زیرا مسئلهای با این پیچیدگی با شعار حل نمیشود. اما میتوانم متعهد شوم که تا پایان سال، با همکاری دستگاههای مسئول، یک برنامه منسجم و قابل ارزیابی اجرا کنیم.
برنامه ما شامل:
· شناسایی و تهیه بانک اطلاعاتی افراد حاضر در نقاط پرتکرار
· تفکیک متکدیان نیازمند از افراد حرفهای و سازمانیافته
· تشکیل پرونده مددکاری برای افراد واجد شرایط
· پیگیری تأمین محل مناسب برای فرآیند ساماندهی
· ارجاع افراد نیازمند به خدمات حمایتی و توانمندسازی
· استفاده از ظرفیت حرفهآموزی و اشتغال برای افراد دارای قابلیت توانمندسازی
· پیگیری وضعیت افراد پس از مداخله برای جلوگیری از بازگشت مجدد
· برگزاری جلسات منظم با دستگاههای مسئول برای ارزیابی عملکرد و رفع موانع
ضمانت اجرایی این برنامه، تقسیم کار روشن، مصوبات بیندستگاهی، تعیین مسئول هر اقدام و گزارشگیری مستمر از دستگاههای عضو است.
اما تأکید میکنم که بهزیستی نمیتواند به تنهایی ضامن پاکسازی شهر از تکدیگری باشد. حل این مسئله نیازمند اجرای همزمان وظایف همه دستگاههاست.
طاهر خبر: حرف آخر؟
رقیه رحمانی: اینکه مردم از ما نتیجه میخواهند و حق هم دارند. اما نتیجه زمانی حاصل میشود که مسئولیتها را درست تعریف کنیم و هیچ دستگاهی پشت عنوان “مسئولیت مشترک” پنهان نشود.
بهزیستی مسئول حمایت، مددکاری، بازتوانی و توانمندسازی افراد آسیبدیده و نیازمند است و این مسئولیت را با جدیت انجام میدهد. اما تکدیگری حرفهای و سازمانیافته فقط یک مسئله حمایتی نیست، بلکه یک مسئله اجتماعی با ابعاد انتظامی، قضایی، اقتصادی و شهری است.
من معتقدم هیچ انسانی نباید به دلیل فقر و ناچاری در خیابان رها شود و هیچ فردی هم نباید از احساسات و عواطف مردم بهعنوان یک شغل و منبع درآمد سوءاستفاده کند.
بنابراین مسیر ما روشن است: حمایت از نیازمند واقعی، توانمندسازی فرد آسیبدیده و برخورد قانونی با تکدیگری حرفهای.
و در این مسیر، بهزیستی مازندران آماده است مسئولیت قانونی خود را با تمام توان انجام دهد و از همه دستگاههای مسئول نیز انتظار دارد سهم قانونی خود را بدون تعارف انجام دهند.
آسیب اجتماعی با مقصر پیدا کردن حل نمیشود. با مسئولیتپذیری، هماهنگی و اقدام مشترک حل میشود.